پروفایل من
علوم جغرافیا
علوم جغرافیا
نویسنده وبلاگ
آرشیو وبلاگ
وضعیت خطرناک دریاچه ارومیه نویسنده: علوم جغرافیا - ۱۳٩٠/٦/۳
 

 

 

این مطالب اطلاعات درستی از وضعیت خطرناک دریاچه اورمیه ارائه می دهد که زندگی 6 میلیون نفر در این حوضه آبریز را تهدید می کند.

 

علت خشکیدن بزرگترین دریاچه کشور یعنی اورمیه، ساخت 40 سد روی 14 رودخانه مهم این حوضه است که جلوی آورد 5.5  میلیارد مترمکعب آب به دریاچه را گرفته اند.

 


 

متاسفانه همه این سدها بدون هیچ گونه مطالعات نیازسنجی ساخته شده اند.  مثلا سد های زرینه رود و سیمینه رود برای دشت هایی آب تامین کردند که بدون آن سدها نیز اراضی آنها آبی بود و اصلا مشکل کم آبی نداشتند و با شبکه سنتی آبیاری می شدند.  پس از ساخت سد زرینه رود اراضی پائین دست این سد بشدت زهدار (باتلاقی) شدند و مطالعاتی برای این اراضی انجام شد و هزینه بسیار سنگین زهکشی بردوش منابع ملی گذاشته شد

تقریبا در همگی سدهای ساخته شده در این حوضه اراضی خشک و بی آب و ... توجیه ساخت سد نبودند  و در حقیقت این سدها بدون توجیه اقتصادی حقیقی ساخته شده اند. البته گزارش‌هایی به این نام دارند اما همه آنها با اشتباهات بسیار بزرگ در شیوه تبیین «با طرح» و «بدون طرح» نوشته شده اند و البته با روش‌هایی کاملاً جانبدارانه و با بکارگیری روش‌های متروکه نوشته شده اند که خود بانک جهانی چهار دهه است که آنها را رد کرده و نقدهای زیادی روی آن روش نوشته شده است

مهم ترین نقدها براین روش کار را در کتاب "سدها و توسعه" کارگروه کمیسیون جهانی سدها که در 2000منتشر شد می توان یافت

 البته از توجیه زیست محیطی و اجتماعی 40 سد یادشده اصلا نمی شود حتی حرف زد. چون از خورشید روشن تر است که این سدها هیچیک گزارش تحلیلی زیست محیطی و اجتماعی نداشتند و ندارند و گرنه اورمیه امروز این وضعیت فاجعه آمیز را نداشت و بستر نمکزار خشکیده‌اش زندگی و حیات و معاش 6 میلیون نفر را تهدید نمی کرد

 اما انتقال آب از خزر و ارس و زاب و دیاله و .... و یا روش تخیلی فانتزی بچگانه ای مانند باروری ابرها همه و همه روش‌های متروکه، ناکارآمد و بسیار بسیار بسیار پرهزینه ای هستند که نه تنها به هیچ وجه پاسخگوی نیاز 5.5 میلیاردی دریاچه نیستند که پیامدهای بسیار ناسازگارتری در پی خواهند آورد

 تجربه بسیار تلخ خشکیدن دریای آرال در بخش آسیایی شوروی سابق که هم در کتاب «آخرین واحه» ساندرا پوستل و هم در کتاب «رودهای خاموش» پتریک مک کالی به تحریر درآمده  و هم در کتاب «سدها و توسعه»  روی آن بحث شده است نشان دهنده این است که تنها عامل خشکیدن دریاچه ها، همانا سدسازی است و دیگر هیچ.      روش‌های بسیار پرهزینه و ناکارآمد یاد شده بالا همانند خود سدها، همانگونه که شما در همایش پژوهشکده منابع طبیعی گفتید «بر دوش مردم تحمیل» خواهند شد

 و هیچ راهکاری برای جلوگیری از فاجعه وجود ندارد مگر بازکردن دریچه سدها در کوتاه مدت و برچیدن سدها در میان مدت. کاری که علیرغم پافشاری و مقاومت سدسازان و بساز و بفروش‌ها بالاخره باید انجام شود. و امیدوارم آن زمان خیلی خیلی دیر نشده باشد که امروز هم بسیار دیر است

   دریاچه ارومیه با وجود داشتن ویژگی های زیر در حال خشک شدن است.

1)  دریاچه ارومیه «دومین دریاچه شور جهان»، «بزرگترین زیستگاه طبیعی آرتمیا»، «بیستمین دریاچه بزرگ جهان»، «شورترین دریاچه جهان که حیات در آن جریان دارد» و«بزرگترین دریاچه داخلی ایران»

2) دریاچه ارومیه دریاچه ای است که در طول تاریخ حتی یک نفر را هم راغرق نکرده، چرا که اگر شنا هم بلد نباشید به سادگی می توانید روی آب شناور بمانید.

3)  دریاچه ارومیه بزرگترین زیستگاه طبیعی آرتمیا در جهان است (موجودی زنده که غذایماهی خاویار است) را دارد و قیمت آن تقریبا با ماهی خاویار برابری می کنه. با این وجودحتی در صورتی که بعدها هم دریاچه احیا شود دیگر اثری از این موجود نخواهد بود.

4) این دریاچه شورترین دریاچه جهان که حیات در آن جریان دارد.

5) تحقیقات نشان داده است که خواص طبی و درمانی لجن و نمک دریاچه ارومیه بسیار شبیه با خواص نمک و لجن دریاچه بحرالمیت اردن است که کشورهای خارجی بویژه فرانسه، انگلیس و آلمان استفاده فراوانی از آن می کنند. لجن دریاچه ارومیه قابلیت چشمگیری در کاهش و تسکین درد داره و می توان از آن برای تهیه محصولات بهداشتی و آرایشی و همچنین احداث کلینیک های درمانی استفاده کرد.

6) لجن دریاچه ارومیه قابلیت درمان و نیز جلوگیری از پیشروی بیمارهای پوستی را دارد

7) نمک دریاچه ارومیه مقادیر زیادی از مواد معدنی از جمله کلر، سدیم، پتاسیم، کلسیم، برم، سولفات ها و دیگر مواد معدنی به همراه کتون دارد. بنابراین نمک این دریاچه برایبیماریهای قارچی و پوستی، دردهای عضلانی و مفصلی، رفع خستگی و استرس و همچنین بهبود پینه و ترک پا و دست تاثیر داره.

بد نیست بدونید که با وجود فواید بسیار و نقش عمده این دریاچه در اکوسیستم به دلیل اتخاذ سیاست های غلط سطح آب این دریاچه کاهش 7 متر کاهش یافته است و برآوردمی شود تا سه سال آینده کاملا خشک شود. چراکه دیگر خبری از آب 21 رودخانه و 39 مسیل به دریاچه ارومیه وارد می شد نیست.

اما کاش با خشک شدن این دریاچه با ارزش که می توانست به منبعی برای جذب توریست و کمک به اقتصاد کشور تبدیل بشه فقط از موهبتی مجانی که در اختیارمان قرار داده شده بود بی بهره می شدیم اما خشک شدن آن علاوه بر از دست دادن مواهبش پیامدهای زیر را به دنبال خواهد داشت ......

1) زیستگاه بی نظیر اطراف دریاچه از حیات خالی خواهد شد.

2) گرد و غبار نمک دریاچه که بسیار خطرناک تر از گردو غبار خاک است  ایران و کشورهای همسایه اش را تهدید خواهد کرد چراکه با وزش کمترین بادی ذرات نمک بلند خواهند شد. هرچند شاید گرفتن گرد نمک تفاوتی با گرفتن گرد خاک نداشته باشه ولی تصور کنیدبجای خاک نمک تو چشمتون بره....

3)  نمک دریاچه خشک شده افزون بر به خطر انداختن سلامت جسمی و تنفسی،موجب از بین بردن زمین‌های کشاورزی هم خواهد شد. این نمک زمین های کشاورزی دست کم سه استان را از بین خواهد برد در حالی که این سه استان از شاهرگ های کشاورزی کشور محسوب می شوند تبدیل به گونه ای از بیابان خواهند شد.

 درحالی که می توان با

1. پمپاژ بخشی از آب سدهای اطراف که در مسیر رودهای جاری دریاچه زده شده است

2. تزریق آب از دریای خزر و رود ارس

3. بارور نمودن ابرها و ایجاد ابرهای باران زا و باران های مصنوعی

جلوی این فاجعه جغرافیایی گرفت.

فاطمه ظفرنژاد 

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
دوستان من